LIỆU PHÁP MÀU SẮC, cùng vài năng lực đặc biệt của người họa sĩ – Kỳ 4: SYNAESTHESIA

June 23, 2020 § 2 Comments

Mask design by Linda Bergkvist

Một tác phẩm thiết kế mặt nạ của nữ họa sĩ người Thụy Điển Linda Bergkvist.

* Tác giả: Faber Birren
* Dịch giả: ThS. Phan Nguyễn Khánh Đan

[ Quý độc giả tham khảo bài viết đầu tiên của ThS. Phan Nguyễn Khánh Đan về hiện tượng Synaesthesia sau đây – cũng là bài viết đầu tiên ở Việt Nam về chủ đề này được chọn đăng trên một tờ báo chính quy, là báo Sức Khỏe & Đời Sống Cuối Tuần của Bộ Y Tế vào tháng 09/2011:

https://phannguyenkhanhdan.wordpress.com/2012/08/13/synaesthesia-cam-giac-kem-nhung-dieu-chua-biet-phan-1/  ]

Kỳ 4:

CẢM GIÁC KÈM (SYNAESTHESIA)

Nhiều người sở hữu khả năng gắn kết màu sắc với những sự vật khác một cách tự phát và không tuân thủ một quy luật cụ thể nào. Vài người trong số đó nghĩ rằng tất cả ký tự trong bảng chữ cái đều mang màu sắc nhất định. Các con số cũng được họ gắn liền với màu sắc, và cả âm thanh, nốt nhạc, ngày trong tuần, và vô vàn các sự vật khác. Đây là một năng lực có vẻ như tồn tại cố hữu trong mô thức tâm lý của vài người nhất định và không đổi trong suốt cuộc đời họ, được gọi là cảm giác kèm (Synaesthesia).

Hơn năm mươi năm trước, Francis Galton tiến hành nghiên cứu trên những người “tư duy bằng màu sắc” này. Một trong số những người này gắn liền màu sắc với các con số như: 1 là màu đen, 2 là vàng, 3 là một sắc đỏ gạch nhạt, 4 là màu nâu, 5 là xám đậm, 6 là nâu đỏ, 8 là xanh lam, 9 là nâu. Một người phụ nữ được nghiên cứu “nhìn thấy” chữ A có màu trắng, chữ E màu đỏ, chữ I màu vàng, chữ V màu tím, và chữ Y là một sắc xám xịt không sạch sẽ.

Với âm nhạc, hiện tượng cảm giác kèm là nguồn cơn của nhiều ý niệm kỳ lạ. Cách đây vài năm, trong một chương trình dành cho Dàn nhạc Giao hưởng Boston, Philip Hale nhận định về một vài trường hợp “nghe thấy màu sắc” trong giới nhạc sĩ và nhạc công. Theo lời kể của ông, nghệ sĩ Raff nhận thức tiếng sáo là một thực thể có màu xanh da trời rõ rệt. Tiếng kèn ô-boa có màu vàng trong, âm thanh của kèn trumpet màu đỏ thẫm, tiếng sáo dọc màu xám đậm. Đối với Raff, âm thanh của kèn trombone có màu sắc trải dài từ tím đến nâu; kèn cor từ xanh lá cây đến nâu; còn tiếng kèn pha-gốt có màu đen xám. Cung La trưởng có màu xanh lá cây đối với nghệ sĩ này, còn một nghệ sĩ khác cảm thấy âm thanh của sáo có màu đỏ thay vì xanh da trời như Raff.

Trong một trường hợp cảm giác kèm được ghi nhận vào năm 1890, người phụ nữ này cảm thấy các bản nhạc của Mozart có màu xanh lam, nhạc Chopin màu vàng, còn nhạc của Wagner là một không gian lấp lánh nhiều màu sắc khác nhau và liên tục thay đổi. Trong một trường hợp khác, người có cảm giác kèm nhận thấy hai vở nhạc kịch AidaTannhäuser có màu xanh lam, trong khi truyền thuyết Người Hà Lan bay là một sắc xanh lá cây nhuốm màu sương khói đối với họ.

Nhà soạn nhạc Liszt nổi tiếng với những câu cửa miệng có thể có liên quan đến hiện tượng cảm giác kèm. “Tôi cần thêm nhiều sắc hồng hơn nữa.” “Đen quá.” “Tôi muốn tất cả chúng là màu xanh da trời.” Beethoven được cho là có thói quen gọi cung Si thứ là cung đàn màu đen. Schubert miêu tả cung Mi thứ là “một trinh nữ tỏa sáng trong bộ váy trắng với một chiếc nơ đỏ hoa hồng trên ngực cô ấy.” Nhà soạn nhạc người Nga nọ từng phát biểu rằng, “Từ lâu, Rimsky-Korsakov và nhiều người khác trong giới nghệ sĩ chúng tôi ở Nga đã cảm nhận được mối liên hệ giữa màu sắc và các thanh âm trong âm nhạc. Nhiều người ở đây nhất trí rằng ánh sáng mặt trời ứng với cung Đô trưởng, còn các gam màu lạnh là những cung thứ. Và Fa thăng hẳn là có màu đỏ dâu!”

*Kỳ tới: “Năng lực lợi hại nhất của giới họa sĩ và người làm nghệ thuật nói chung.”

*Xem lại kỳ trước: Màu sắc chi phối các phản ứng của cơ thể người như thế nào?

FABER BIRREN
ThS. Phan Nguyễn Khánh Đan

.

Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

§ 2 Responses to LIỆU PHÁP MÀU SẮC, cùng vài năng lực đặc biệt của người họa sĩ – Kỳ 4: SYNAESTHESIA

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading LIỆU PHÁP MÀU SẮC, cùng vài năng lực đặc biệt của người họa sĩ – Kỳ 4: SYNAESTHESIA at PHAN NGUYỄN KHÁNH ĐAN .

meta

%d bloggers like this: