LIỆU PHÁP MÀU SẮC, cùng vài năng lực đặc biệt của người họa sĩ – Kỳ 1

June 8, 2020 § 1 Comment

Tranh của họa sĩ Lisa Audit -- sưu tầm bởi ThS. Phan Nguyễn Khánh Đan

Tranh của nữ họa sĩ Lisa Audit.

* Tác giả: Faber Birren
* Dịch giả: ThS. Phan Nguyễn Khánh Đan

[ Vài nét về tác giả và loạt bài viết này:

FABER BERNARD BIRREN (1900-1988) là họa sĩ kiêm chuyên gia nghiên cứu màu sắc nổi tiếng của Bắc Mỹ thế kỷ hai mươi, từng làm việc với quân đội Hoa Kỳ, tư vấn thiết kế cho nhiều bệnh viện và các tập đoàn nổi tiếng như Walt Disney, General Electric, Monsanto và Du Pont.

Loạt bài viết này được trích dịch từ các tài liệu giá trị được tác giả Faber Birren phát hành ở Hoa Kỳ vào năm 1945. Thư viện sách “Nghệ thuật và Kiến trúc” của Đại học Yale hiện là nơi lưu giữ đầy đủ nhất tất cả sách và tài liệu của quý ông tài hoa này. ThS. Phan Nguyễn Khánh Đan – vốn là họa sĩ và có bằng cấp kiến trúc sư – là người đầu tiên và duy nhất ở Việt Nam sưu tầm và dịch những tài liệu này sang tiếng Việt kể từ năm 2019.

Đây không phải lần đầu tiên ThS. Phan Nguyễn Khánh Đan dịch và phát hành bài viết về Liệu pháp màu sắc. Cô là người đầu tiên ở Việt Nam có bài viết về đề tài này được chọn đăng trên một tờ báo chính thống vào năm 2011: Bài “Liệu pháp màu sắc” đăng trên báo Sức Khỏe & Đời Sống của Bộ Y Tế, số báo 662 ngày 09-09-2011.

Một chủ đề khác tương tự, “Liệu pháp hội họa,” cũng do ThS. Phan Nguyễn Khánh Đan khai phá và đăng đàn bài viết hoàn chỉnh đầu tiên ở Việt Nam: Bài “Liệu pháp hội họa – Khi nghệ thuật cũng là phương thuốc chữa bệnh,” báo Sức Khỏe & Đời Sống cuối tuần số 689 tháng 03-2012. ]

FABER BIRREN (1900-1988), họa sĩ-bậc thầy về màu sắc

Tác giả Faber Birren

Kỳ 1:
LỊCH SỬ LIỆU PHÁP MÀU SẮC –
– Chữa bệnh bằng màu sắc vào thời cổ đại

( Giới thiệu sơ lược từ Faber Birren: Không có nhiều tác giả đủ kiên nhẫn đến mức lùng sục và đào sâu các nghiên cứu khoa học và y học liên quan đến màu sắc để làm tư liệu viết sách, dù chỉ là một hay hai trang từ một quyển sách dày cui, hay chỉ vài câu văn tưởng ngắn gọn trong đó nhưng ý nghĩa kỳ thực “rối như canh hẹ,” hại não hơn cả ngoại ngữ. Tác giả phải thẳng thắn thừa nhận rằng công tác tổng hợp nhiều tư liệu khác nhau để viết nên chương sách này là một việc đầy khó khăn với ông; tuy nhiên, ông ta vẫn cảm thấy rằng việc mình “lục tung” các thư viện sách y học, sách kỹ thuật, tài liệu chuyên khảo, các nhà sách ngoài thị trường, và các kho sách báo và tạp chí cũ để thỏa trí tò mò của bản thân là một nỗ lực hoàn toàn xứng đáng, được đền đáp bằng cảm giác tự hào khi được làm chủ tri thức và giúp thỏa mãn trí tò mò của những độc giả yêu tri thức giống mình. )

Tầm ảnh hưởng của màu sắc đối với tình trạng sức khỏe của con người vốn đã là một sự thật không thể chối cãi. Kể từ thuở khai thiên lập địa, con người đã tin rằng ánh sáng là một hình thức biểu đạt của thần linh và các thế lực cai quản tối cao. Riêng trong lĩnh vực này, anh ta vô cùng kiên định, không chút mơ hồ, bởi màu sắc vốn đã luôn gắn liền với cuộc sống của anh ta. Đối với con người thời cổ đại, màu sắc cầu vồng là những biểu tượng linh thiêng được anh ta gắn kết với mọi mặt trong nền văn minh của mình. Người này bị chi phối bởi sự thần bí hơn là tính nghệ sĩ; anh ta tin rằng màu sắc nắm quyền sinh sát đối với vận mệnh và an sinh của bản thân mình. Những giá trị và động lực liên quan đến màu sắc mà chúng ta đang tương tác hàng ngày như cơm bữa lại được xem là những lời thì thầm từ đấng tối cao đối với người xưa; chúng thúc giục anh ta phải tìm kiếm, thấu hiểu chúng, và chuyển hóa chúng vào những mục đích tốt đẹp.

Màu sắc được người Ai Cập cổ đại ứng dụng trong y học để chẩn đoán và chữa bệnh. Theo các tài liệu cổ bằng giấy papyrus có niên đại khoảng năm 1500 Trước Công Nguyên, rất nhiều đơn thuốc được kê toa theo màu sắc của các thành phần trong đó. Thế kỷ thứ sáu Trước Công Nguyên, nhà toán học Pythagoras đã hiểu biết về quyền năng chữa bệnh và hồi phục sức khỏe của âm nhạc, thi ca và màu sắc. Celsus và Galen vào thế kỷ thứ nhất Sau Công Nguyên đã viết về thuốc đắp màu vàng và màu đỏ như sau: “Có một loại thuốc đắp màu đỏ nọ, có vẻ như có khả năng giúp vết thương mau liền sẹo.”

Avicenna, danh y người Ba Tư thời Trung Cổ, từng tuyên bố rằng đỏ và vàng là hai màu không tốt cho mắt, màu xanh lam có tác dụng làm dịu sự lưu thông máu, trong khi màu đỏ kích thích nó. Tương tự, Paracelsus và nhiều nhà giả kim đương thời tin rằng viên đá của triết gia và thuốc trường sinh bất lão (thường được cho là có màu đỏ) hoàn toàn có thể được con người tạo ra và luyện thành. Sức khỏe tốt là kết quả mối quan hệ hòa hợp giữa con người với các thế lực thần thánh; và bệnh tật là trạng thái bất hòa của mối quan hệ đó. Màu sắc, những câu thần chú, những lá bùa, thảo mộc, những con đỉa, vân vân và vân vân… được triệu hồi để hóa giải những sự đau đớn đó.

Trong lĩnh vực chữa bệnh, màu sắc được gán ghép với nhiều tín điều và ý nghĩa mê tín dị đoan cần được xem xét thận trọng. Vì con người thời cổ đại chưa biết đến vi trùng hay vi khuẩn, không giải thích được bệnh tật của mình có nguyên nhân từ đâu, nên bệnh tật được xem là những tai họa do tự nhiên giáng xuống, khiến họ phải mời gọi quyền năng của màu sắc: dùng chỉ đen để chữa đau tai; dùng vải đỏ để cầm máu; dùng vải flannel màu đỏ để làm dịu các cơn đau do bong gân, đau họng, và chữa sốt; dùng củ cải vàng để chữa bệnh vàng da, dùng hổ phách để chữa các bệnh liên quan đến thận, gan, và ruột; dùng đá thạch anh tím để chữa bệnh gút; dùng ngọc lục bảo cho các bệnh về mắt; dùng ngọc hồng lựu cho các bệnh da liễu; dùng đá ngọc bích để làm dịu các cơn đau trong quá trình sinh nở.

Điều lạ lùng là nhiều tín điều trên vẫn còn tồn tại đến tận ngày nay. Nhiều cụ bà vẫn tin rằng vải flannel có tác dụng xua tan các cơn đau họng. Nhiều nông dân ở Châu Âu vẫn giữ thói quen đeo nhẫn vàng mỗi khi gieo hạt. Nhiều người chăn nuôi vẫn duy trì thói quen thắt nơ đỏ lên sừng của những chú bò và dê trong trang trại của mình. Nhiều hộ dân vẫn giữ phong tục dán những lá bùa xanh hoặc đỏ trước cửa nhà mình để “xua đuổi tà ma.” Một số cô dâu vẫn muốn có “một thứ gì đó màu xanh lam” trong áo cưới của mình để cầu may (*), và phủ màn đen lên tất cả cửa sổ…

(còn tiếp)

*Kỳ tới: Quan niệm hiện đại về Liệu pháp màu sắc.

(*) Trong đám cưới với Hoàng tử Harry ở Vương Quốc Anh vào năm 2018, Công nương Meghan (trước đó là nữ diễn viên Meghan Markle) được cho là đã khâu một mảnh vải jean màu xanh lam vào áo cưới của mình để cầu mong những điều tốt đẹp cho hôn nhân – chính là dựa trên tín điều này của người Châu Âu.

FABER BIRREN
ThS. Phan Nguyễn Khánh Đan

.

Tagged: , , , , , , , , , , , , ,

§ One Response to LIỆU PHÁP MÀU SẮC, cùng vài năng lực đặc biệt của người họa sĩ – Kỳ 1

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading LIỆU PHÁP MÀU SẮC, cùng vài năng lực đặc biệt của người họa sĩ – Kỳ 1 at PHAN NGUYỄN KHÁNH ĐAN .

meta

%d bloggers like this: