BẠO HÀNH BẰNG NGÔN TỪ – Định nghĩa, cách nhận diện và giải pháp

June 11, 2019 § Leave a comment

Bạo hành tinh thần - Bạo hành bằng ngôn từ - blog Góc sức khỏe - ThS. Phan Nguyễn Khánh Đan

* Tác giả bài viết: Ann Pietrangelo
* Biên tập: TS. BS. Timothy J. Legg
* Người dịch: ThS. Phan Nguyễn Khánh Đan

Bạo hành xảy ra dưới nhiều hình thức khác nhau, và không phải lúc nào nó cũng là “thượng cẳng chân, hạ cẳng tay”. Khi một người nào đó liên tục dùng ngôn từ – bao gồm cả lời nói và văn bản – để dọa nạt, xúc phạm hoặc kiểm soát bạn, đó chính là hành vi bạo hành bằng ngôn từ.

Nhiều người trong chúng ta thường cho rằng bạo hành bằng ngôn từ chỉ diễn ra giữa những đôi tình nhân, trong quan hệ vợ chồng hoặc quan hệ cha mẹ-con cái. Nhưng kỳ thực, nó có thể xuất hiện ở bất kỳ nơi đâu trong mọi mối quan hệ, bao gồm cả người thân, họ hàng, các mối quan hệ trong cơ quan và ngoài xã hội.

Nếu bạn thường xuyên bị bạo hành bằng ngôn từ, hãy nhớ rằng đó không phải lỗi của bạn. Hãy đọc tiếp những dòng chữ bên dưới để học cách nhận diện và tìm ra giải pháp cho bản thân mình:

PHÂN BIỆT GIỮA BẠO HÀNH BẰNG NGÔN TỪ VÀ TRANH CÃI THÔNG THƯỜNG

Tranh cãi và bất đồng ý kiến là những điều khó tránh khỏi trong mọi mối quan hệ. Đôi khi chúng ta quả thực mất bình tĩnh và lớn tiếng khi giao tiếp với người khác. Đó là điều bình thường ở con người. Nhưng hãy nhớ, bạo hành bằng ngôn từ là hành vi không bình thường.


Điều nguy hiểm nhất ở đây là, một khi chúng ta đang ở trong một mối quan hệ mà tình trạng bạo hàng bằng ngôn từ diễn ra quá thường xuyên, nó khiến chúng ta trở nên chai sạn cảm xúc – bạn đã quen với nó, quen “sống chung với lũ” và không còn nghĩ nó là hành vi bất thường để khắc phục và thoát khỏi nó nữa.

Sau đây là một vài đặc điểm của một cuộc tranh cãi thông thường:

  • Những người tham gia không gọi nhau bằng tên, không chĩa mũi dùi vào một cá nhân cụ thể nào.
  • Những cuộc tranh cãi này không diễn ra thường xuyên.
  • Chủ đề tranh cãi thường xoay quanh những vấn đề cơ bản trong cuộc sống, không liên quan đến việc phê bình hay công kích một cá nhân hay một khuyết điểm nào đó của họ.
  • Trong một cuộc tranh luận tích cực, mỗi người đều nỗ lực lắng nghe và thấu hiểu vị trí của đối phương, kể cả khi họ đang nóng giận.
  • Một trong hai bên – hoặc cả hai – có thể lớn tiếng hoặc thốt ra vài lời khó nghe vì bị dồn nén cảm xúc tiêu cực, nhưng đó chỉ là những phản ứng nhất thời. Cả hai sau đó sẽ nỗ lực hàn gắn và tìm ra giải pháp tốt nhất.
  • Kể cả khi bạn không thể hoàn toàn đồng ý với đối phương, bạn vẫn có thể chấp nhận thỏa hiệp và nỗ lực duy trì hòa khí cho mối quan hệ.
  • Tranh cãi thông thường không phải là một trò chơi thắng thua: Không có chuyện kẻ này chiến thắng trên nỗi đau của người khác!

Và sau đây là vài dấu hiệu cảnh báo bạn đang là nạn nhân của tình trạng bạo hành bằng ngôn từ:

  • Họ chăm chăm vào việc xúc phạm bạn, khiến bạn phải bẽ mặt hoặc xấu hổ bằng mọi giá. Ngay sau đó, họ lại trở mặt bằng cách kết tội bạn quá nhạy cảm, hoặc bảo rằng mình chỉ “đùa thôi mà, làm gì dữ vậy?”.
  • Họ thường xuyên lớn tiếng hoặc quát mắng bạn.
  • Họ cố tình kiếm chuyện tranh cãi với bạn, ngay sau đó lại “gắp lửa bỏ tay người”, bảo rằng bạn chính là kẻ châm ngòi cuộc tranh cãi.
  • Cuộc tranh cãi được nối tiếp bằng một tràng dài những sự kết tội vô cớ, hoặc kẻ bạo hành tiếp tục mổ xẻ những vấn đề không liên quan để công kích bạn, buộc bạn phải luôn trong tâm thế phòng thủ.
  • Họ lôi ra những lý lẽ khiến bạn cảm thấy có lỗi, biến bạn thành “kẻ ác” để họ được đóng vai “nạn nhân đáng thương”.
  • Họ đối xử tệ hại hoặc lãnh đạm với bạn khi bạn ở một mình; nhưng trước mặt người ngoài, họ biến thành con người khác, diễn vai “soái ca” hoặc “gái ngoan” tử tế với bạn.
  • Họ tự cho mình quyền được xâm phạm không gian riêng tư của bạn hoặc kiểm soát sinh hoạt của bạn.
  • Họ có thói quen nắm chặt nắm đấm, đập vỡ hoặc quăng ném đồ đạc trước mặt bạn.
  • Mỗi khi họ “nổi hứng” cư xử tử tế hoặc bình yên với bạn, họ lại bắt bạn phải biết ơn họ vì điều đó.

11 HÀNH VI BẠO HÀNH BẰNG NGÔN TỪ PHỔ BIẾN

  1. Gọi thẳng tên bạn (đặc biệt là tên thân mật) với hàm ý tiêu cực:

Dù đó là một mối quan hệ thân mật, cha mẹ-con cái hay gã bắt nạt ở nhà bên, việc họ gọi thẳng bạn bằng tên là một hành vi không lành mạnh. Dù đó là tên thật của bạn hay những biệt danh, tên thân mật, hoặc bất kỳ danh từ nào có tính chất ám chỉ bạn, việc họ thường xuyên gọi bạn bằng những từ ngữ này là một thủ thuật hạ thấp và bào mòn dần lòng tự trọng của bạn.

Ví dụ:

  • Cưng à, em không hiểu tôi nói gì là phải, bởi em muôn đời là con ngốc.
  • Không ngạc nhiên khi ai cũng bảo mẹ rằng con là đứa hư hỏng.”
  1. Mỉa mai, châm biếm:

Đây là vài cách khác nhau để hạ bệ nhân phẩm của một người. Kẻ bạo hành nói về bạn bằng những từ ngữ có tính chất mỉa mai, giễu cợt, khinh miệt và ra vẻ bề trên. Tất cả những điều này giúp họ cảm thấy mình “thanh cao” hơn bạn.

Ví dụ:

  • Để em nói lại câu hồi nãy bằng những từ ngữ dễ hiểu và phù hợp hơn với IQ khiêm tốn của anh nhé.”
  • Anh biết em vừa tốn hàng giờ đồng hồ cho đống son phấn dày cui đó trên mặt, nhưng hãy nhớ rửa thật sạch bọn nó trước khi ai đó nhìn thấy em.”
  1. Phê phán, chỉ trích nặng nề:

Những lời phê bình hoặc góp ý chân thành và có tính chất xây dựng là điều tốt và đáng được khuyến khích. Nhưng khi được thốt ra bởi những kẻ bạo hành tiêu cực, chúng trở thành những ngôn từ chỉ trích xấc xược, quá đáng và dai dẳng nhằm mục đích tước đoạt lòng tự trọng của nạn nhân.

Ví dụ:

  • Con lúc nào cũng hờn dỗi, cáu kỉnh. Đừng trách sao không ai chơi với con.”
  • Anh lại làm hỏng chuyện nữa rồi. Đến khi nào anh mới thông minh sáng dạ hơn?
  1. Xúc phạm danh dự hoặc nhân phẩm của bạn:

Kẻ bạo hành muốn bạn cảm thấy tự ti và tồi tệ về bản thân mình. Họ không từ mọi thủ đoạn để khiến bạn mất thể diện và xấu hổ, để bạn không bao giờ có thể ngẩng cao đầu và tự tin hơn họ.

Ví dụ:

  • Trước khi gặp tôi, em vốn chẳng là gì trên cõi đời này. Em dám bỏ tôi, em tiếp tục là một kẻ không ra gì.”
  • Ý tôi là, anh nhìn lại mình đi. Ai dám yêu anh ngoài tôi?
  1. Thao túng và giật dây bạn:

Khi một người thao túng bạn, họ nỗ lực khiến bạn thực hiện một hành động họ mong muốn mà không cần phải yêu cầu việc đó một cách trực tiếp. Đừng nghĩ rằng đó là một hành vi bình thường: Kẻ đó làm thế vì muốn “làm giá” với bạn, nhằm mục đích kiểm soát bạn, khiến bạn chông chênh về mặt cảm xúc và trở nên phụ thuộc họ.

Ví dụ:

  • Nếu con dám làm thế, điều đó chứng tỏ con không quan tâm gì đến cái nhà này, và tất cả mọi người rồi sẽ biết.
  • Nếu anh thực sự yêu em, anh sẽ không từ chối giúp em việc này!
  1. Đổ thừa:

Tất cả chúng ta đều mắc sai lầm vài lần trong đời. Nhưng một kẻ thích bạo hành sẽ luôn đổ lỗi cho bạn vì những vấn đề của họ. Họ luôn có nhu cầu túm người khác chịu trách nhiệm cho mọi lỗi lầm của bản thân họ. Họ muốn khiến bạn tin rằng bạn chính là kẻ bạo hành, không phải họ.

Ví dụ:

  • Em không hề muốn nổi nóng như con khùng thế này – chính anh khiến em ra nông nỗi này!
  • Mẹ hồ đồ chính tại vì con quá cứng đầu và bướng bỉnh!
  1. Bôi nhọ, kết tội vô cớ:

Nếu người nào đó liên tục càm ràm hoặc kết tội bạn hết việc này đến việc kia dù bạn đã cố gắng chẳng hề động chạm gì đến họ, có thể họ đang ghen tức với bạn điều gì đó, hoặc chính họ đang mặc cảm vì những thói xấu đó của bản thân họ. Dù họ thuộc trường hợp nào chăng nữa, đây vẫn là một hành vi bạo hành tinh thần tinh vi, bởi nó khiến bạn sống trong hoang mang, liên tục thắc mắc rằng mình có đã và đang làm điều gì không phù hợp hay không.

Ví dụ:

  • Anh đã chứng kiến cách em nhìn gã đó rồi nhé. Đừng nói anh là không có chuyện gì mờ ám ở đây.
  • Tại sao lại không dám đưa điện thoại cho em nếu anh không có gì phải giấu?
  1. Hành xử xa cách hoặc cô lập bạn:

Kẻ bạo hành từ chối trò chuyện với bạn, không chịu nhìn thẳng vào mắt bạn. Kể cả khi hai người đang ở trong cùng một căn phòng, họ cố tình gây khó khăn cho bạn trong việc tiếp cận họ.

Ví dụ:

  • Khi đang đến chơi nhà một người bạn, bạn vô tình nói hay làm điều gì đó anh ta hoặc cô ta không thích. Chẳng nói chẳng rằng, người này đạp cửa bỏ ra ngoài ngồi trong ô-tô, để mặc bạn bẽ mặt giữa quan khách và phải đi giải thích với từng người một.
  • Bạn cố gắng liên hệ với chồng hoặc vợ mình để thống nhất xem ai sẽ đến trường đón lũ trẻ. Lợi dụng việc bạn sẽ vì con mà cần họ, họ cố tình không thèm trả lời tin nhắn hoặc các cuộc điện thoại của bạn để “làm giá” với bạn.
  1. Hiệu ứng thắp đèn gas” (Gaslighting):

Trong tâm lý học, “Hiệu ứng thắp đèn gas” là một hành vi thao túng tinh thần tinh vi mà trong đó, kẻ thao túng tìm mọi cách khiến bạn ngờ vực nhận thức của chính mình về các sự kiện diễn ra chung quanh. Điều này khiến bạn phải liên tục xin lỗi vì những điều mình không hề làm. Nó khiến bạn cảm thấy bản thân mình “có vấn đề” và càng lúc càng phụ thuộc vào kẻ thao túng.

Ví dụ:

  • Bạn nhớ như in rằng kẻ bạo hành từng làm tổn thương mình nhiều như thế nào. Nhưng họ kiên quyết chối bỏ, khăng khăng bảo rằng họ chưa bao giờ làm thế với bạn. Thậm chí họ còn tấn công ngược lại bạn, bảo bạn suy diễn, tưởng tượng tiêu cực hoặc dựng chuyện hãm hại họ.
  • Tệ hơn, kẻ bạo hành có thể mua chuộc, kéo thêm bè phái đứng về phía họ và giật dây cả thế giới quay lưng với bạn. Họ đi nói với những người khác rằng bạn lẩn thẩn, hoang tưởng, có vấn đề về cảm xúc và không đáng tin – nhằm mục đích cô lập bạn, khiến bạn không còn phân biệt được đâu là sự thật, đâu là dối trá.
  1. Nhai đi nhai lại những xung đột cũ:

Đối phương và bạn có thể có những sự bất đồng quan điểm mạnh mẽ đến mức hai bên phải tranh cãi nhiều lần để tìm ra giải pháp dung hòa – đây là điều bình thường. Nhưng kẻ bạo hành sẽ tùy tiện nhắc lại bất đồng cũ hết lần này đến lần khác chỉ để chọc tức bạn, và sẽ cố tình nhây nhưa cuộc xung đột vào một cái vòng luẩn quẩn không hồi kết để bạn không thể yên thân với họ.

Ví dụ:

  • Sếp yêu cầu bạn tăng ca không báo trước, bạn về nhà trễ với lý do chính đáng. Mỗi khi điều này xảy ra, người kia vẫn liên tục giận dữ và đay nghiến bạn, kiên quyết không thông cảm cho bạn và không chịu kết thúc mâu thuẫn trong hòa bình.
  • Bạn đã nói rõ với vợ hoặc chồng mình rằng bạn chưa sẵn sàng có con, nhưng tháng nào họ cũng khơi lại vấn đề và nhai đi nhai lại việc đó, không cần biết điều đó khiến bạn bực bội, mệt mỏi hoặc tổn thương thế nào.
  1. Dọa nạt:

Những lời đe dọa xuất hiện càng nhiều hoặc có nội dung càng thẳng thừng, tình trạng bạo hành sẽ càng trầm trọng hơn. Họ đe dọa bạn để buộc bạn phải vâng lời hoặc “biết điều” hơn với họ.

Ví dụ:

  • Khi nào anh về nhà sau cuộc nhậu, anh sẽ nhìn thấy tấm bảng “Bán nhà” trên bãi cỏ, còn tôi và lũ trẻ đang ở một nơi khác.
  • Nếu cô làm thế, đừng trách tôi tàn nhẫn!

“TÔI PHẢI LÀM SAO ĐÂY?”  

Nếu bạn cảm thấy mình đang là nạn nhân của tình trạng bạo hành bằng ngôn từ, hãy tin trực giác của mình. Hãy nhớ rằng khả năng tồi tệ nhất vẫn luôn có thể xảy ra: Bạn càng im lặng nhẫn nhịn, kẻ kia càng lúc càng lấn tới, tình trạng bạo hành sẽ leo thang. Nếu bạn đã nhận diện được nó, hãy quyết định những giải pháp tự giúp bản thân mình ngay lập tức.

Không có một giải pháp đúng duy nhất cho mọi trường hợp, vì nó phụ thuộc nhiều vào điều kiện và hoàn cảnh của mỗi cá nhân.

  • KHÔNG tranh cãi với kẻ bạo hành. Tôi biết bạn sẽ muốn làm điều đó. Họ khiến bạn bất hạnh, khiến bạn tức điên và muốn ăn thua đủ với họ. Nhưng đừng làm thế – sẽ vô ích thôi. Bạn sẽ không thay đổi được họ – và bạn không có nghĩa vụ phải chịu trách nhiệm cho những hành vi của họ.
  • Thiết lập ranh giới với kẻ bạo hành. Không tham gia vào các cuộc tranh cãi phi lý của họ. Bạn không có nghĩa vụ phải hồi đáp những hành vi xúc phạm thô lỗ và gây tổn thương của họ – và hãy để họ biết điều đó.
  • Hạn chế tiếp xúc với kẻ bạo hành. Việc ra quyết định của bạn sẽ khó khăn hơn nếu kẻ bạo hành là một mối quan hệ mà bạn không thể tách khỏi hoàn toàn. Nếu họ không thể biến khỏi cuộc đời bạn ngay lập tức, hãy chỉ gặp họ trong những trường hợp quan trọng và có sự hiện diện của những người khác.
  • Và một khi bạn đã cứng cáp và sẵn sàng, hãy cắt đứt mọi quan hệ với kẻ bạo hành nếu có thể. Đây có thể là một quyết định đầy thử thách, đặc biệt khi kẻ bạo hành là người thân của bạn.

Bạn có thể tìm kiếm sự giúp đỡ từ chuyên gia tư vấn tâm lý hoặc các tổ chức chuyên hỗ trợ người bị bạo hành. Đôi khi góc nhìn của một người ngoài sẽ giúp bạn ngộ ra được những ý tưởng mới và biết được mình sẽ phải làm gì tiếp theo. Khi và chỉ khi bạn thoát khỏi được mối quan hệ có tính chất bạo hành, bạn mới thực sự nhìn thấu được bản chất của kẻ bạo hành cũng như những gì mình vừa trải qua.

.
~ThS. PHAN NGUYỄN KHÁNH ĐAN
Thạc sĩ Kinh Doanh Quốc Tế (Master of International Business)
Giám đốc công ty phát hành sách Con Đường Tri Thức
Website: http://conduongtrithuc2015.wordpress.com

.

Tagged: , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading BẠO HÀNH BẰNG NGÔN TỪ – Định nghĩa, cách nhận diện và giải pháp at PHAN NGUYỄN KHÁNH ĐAN .

meta

%d bloggers like this: