TÍNH CẦU TOÀN: Hoàn Hảo hay Hão Huyền?

August 24, 2012 § 1 Comment

[ Bài viết được đăng trên báo Sức Khỏe & Đời Sống số 694 tháng 04.2012 ]

Bệnh cầu toàn: Hoàn hảo hay hão huyền? - Phan Nguyễn Khánh Đan

Người cầu toàn – như tất cả chúng ta đều biết – là những người luôn muốn vươn đến cái nhất, đạt điểm tối đa trong các kỳ thi, hoàn thành công việc với hiệu suất cao nhất, và nuôi dạy nên những đứa con hoàn hảo. Với lối sống tích cực như thế, họ cũng thường được đánh đồng là những người có sức khỏe tốt và trí lực minh mẫn.

Tuy nhiên, những nghiên cứu khoa học gần đây dần cho thấy chủ nghĩa cầu toàn cũng có thể gây tổn hại đến sức khỏe bên cạnh những lợi ích thường thấy.

Mặc dù hoàn hảo chỉ là một khái niệm tương đối trong đời thực, việc nỗ lực đạt được nó có thể là một động lực sống lành mạnh của con người, nhưng cũng đồng thời gia tăng áp lực về mặt tinh thần mỗi khi phạm phải sai lầm. Những người cầu toàn thường ngại yêu cầu sự giúp đỡ vì họ không muốn để lộ những khiếm khuyết của bản thân.

Các nghiên cứu đã phát hiện ra mối liên hệ giữa các đặc tính của chủ nghĩa cầu toàn với tình trạng sức khỏe kém cũng như sự gia tăng nguy cơ về bệnh tật và tử vong. “Cầu toàn là một đức tính đáng được ca ngợi.” – phát biểu của Prem Fry, giáo sư tâm lý học thuộc Trường Đại học Trinity Western (Canada) – “Nhưng đến một ngưỡng nào đó, sự cầu toàn sẽ phản chủ và trở thành một gánh nặng.”
.

Thế nào là cầu toàn?

Phần lớn chúng ta có xu hướng cầu toàn trong một số lĩnh vực nhất định của cuộc sống, chẳng hạn như một vận động viên phải nỗ lực tập luyện hết mình để đạt thành tích thi đấu cao nhất. Tuy nhiên, mọi sự cầu toàn đều có chung một biểu hiện.

“Trong tận đáy lòng chúng ta luôn khao khát sự hoàn hảo ở mọi khía cạnh của cuộc sống,” – Gordon Flett, giáo sư tâm lý học của Đại học York, Canada – “Sẽ không có vấn đề gì nếu một người lao động muốn cầu toàn trong công việc của họ. Tuy nhiên, nếu người đó mang các tiêu chuẩn hoàn hảo về nhà và áp đặt lên cả gia đình, stress là điều khó tránh khỏi.”

Sự cầu toàn thường có 2 phần: phần tích cực, bao gồm việc luôn đề ra những tiêu chuẩn cao hơn để vươn đến; và phần tiêu cực, gồm những nhân tố mang tính hủy hoại, chẳng hạn như việc không ngừng suy nghĩ, lo lắng về những sai lầm có thể phạm phải, hoặc áp lực phải thể hiện bản thân thật hoàn hảo trước mặt người khác.

Nhiều nhà khoa học tranh luận rằng nên phân biệt những người yêu cầu cao để thành đạt trong cuộc sống thành nhóm riêng gọi là nhóm “cầu toàn tích cực”, gồm những cá nhân biết làm chủ sự cầu toàn và hưởng lợi từ nó thay vì trở thành nạn nhân của nó. Tuy vậy, những chuyên gia khác lại cho rằng lằn ranh giữa mặt tích cực và tiêu cực của chủ nghĩa cầu toàn chỉ mang tính tương đối. Ví dụ, thường ngày người cầu toàn không có biểu hiện gì đặc biệt, nhưng mỗi khi căng thẳng hoặc stress, họ dễ hoảng loạn và mất bình tĩnh hơn người bình thường. Mặc dù khái niệm “cầu toàn tích cực” vẫn đang được tiếp tục tranh cãi, có một điều chắc chắn là ngay cả những đức tính tốt cũng có thể phản tác dụng trong những trường hợp nhất định.

“Có một nghịch lý luôn tồn tại trong chủ nghĩa cầu toàn, rằng một số người đặt ra những tiêu chuẩn rất cao trong mọi việc, nhưng trên thực tế họ lại chẳng hoàn thành thứ gì trọn vẹn, từ việc giữ gìn sức khỏe cá nhân cho đến những thành tựu trong công việc” – Patricia DiBartolo, giáo sư tâm lý học tại đại học Smith, Northamton, Mass đã phát biểu – “Một số người đã không thể hoàn tất việc học phổ thông chỉ vì quá cầu toàn. Việc đòi hỏi sự hoàn hảo ngay từ đầu vô tình khiến cho mọi việc bạn làm trở thành những điệp vụ bất khả thi.”

Image

Mối liên hệ giữa tính cầu toàn và tuổi thọ

Phần lớn các nghiên cứu khoa học về tâm lý cầu toàn hiện nay vẫn còn tập trung vào mối liên hệ giữa cầu toàn và sức khỏe tinh thần chứ chưa thực sự quan tâm đến những ảnh hưởng của nó đối với sức khỏe thể chất. Một số nghiên cứu khác lại quan tâm đến mối liên hệ giữa cầu toàn với các bệnh lý như chứng đau nửa đầu, những chứng đau kinh niên và suyễn.

Giáo sư Fry và các cộng sự quyết định theo dõi mối quan hệ giữa tính cầu toàn và nguy cơ tử vong trong một cuộc nghiên cứu kéo dài 6 năm rưỡi. Đối tượng nghiên cứu gồm 450 người ở độ tuổi 65. Những người này được yêu cầu trả lời một bảng câu hỏi để các nhà khoa học đánh giá điểm dựa trên mức độ cầu toàn và những đặc điểm có liên quan của họ.

Những đối tượng có mức độ cầu toàn cao – những người luôn đòi hỏi bản thân phải hoàn hảo – có nguy cơ tử vong cao hơn 51% so với những người có số điểm cầu toàn thấp. Các nhà khoa học nghi ngờ rằng chính sự căng thẳng và lo lắng – những đặc trưng gắn liền với tâm lý cầu toàn – là nguyên nhân gây giảm tuổi thọ.

Kế tiếp, các nhà khoa học lập luận rằng nếu kết quả trên là tình trạng chung ở những người bình thường, thì sự cầu toàn sẽ còn gây hậu quả nghiêm trọng hơn ở những người mắc những chứng bệnh kinh niên, vì nó sẽ khiến họ cảm thấy lo lắng và tuyệt vọng hơn.

Mặc dầu vậy, sau khi theo dõi quá trình điều trị của 385 bệnh nhân đái tháo đường type 2 trong vòng 6 năm rưỡi, kết quả hoàn toàn trái ngược với dự đoán ban đầu. Những người có điểm số cầu toàn cao lại có nguy cơ tử vong thấp hơn 26% so với những người khác.

Kết quả trên chứng tỏ rằng, sự cầu toàn thực sự có lợi trong những trường hợp nhất định. Nguyên nhân có thể xuất phát từ việc bệnh đái tháo đường type 2 đòi hỏi sự cẩn trọng tối đa trong việc theo dõi nồng độ đường trong máu và tuyệt đối tuân thủ chế độ ăn cho phép nhằm giúp bệnh thuyên giảm.

“Những người cầu toàn rất nghiêm khắc với bản thân. Họ thậm chí không hài lòng về chính bản thân mình.” – giáo sư Fry cho biết – “Thường ngày, chúng ta hay có xu hướng chỉ trích và dán nhãn những người cầu toàn là “rách việc”. Nhưng trong trường hợp chống chọi với bệnh tật, cụ thể là bệnh đái tháo đường type 2 như trong cuộc nghiên cứu này, tính cầu toàn lại là một ưu điểm.”

“Những người cầu toàn có thái độ nghiêm túc hơn trong việc làm theo hướng dẫn của bác sỹ cũng như tuyệt đối tuân thủ những việc nên và không nên làm trong quá trình điều trị. Kết quả là họ tự chăm sóc bản thân tốt hơn so với những bệnh nhân có tính cách dễ dãi và thiếu kỷ luật.”
.

Những ai cần phải cầu toàn?

Một số nghiên cứu khác về vai trò của chủ nghĩa cầu toàn đối với sức khỏe cho thấy kết quả còn phụ thuộc vào việc ai là người áp đặt những tiêu chuẩn cầu toàn. Vào năm 2006, giáo sư Danielle Molnar ở Đại học Brock (Canada) tìm hiểu mối liên hệ giữa tính cầu toàn và sức khỏe thông qua việc khảo sát 500 đối tượng nghiên cứu trong độ tuổi từ 24 đến 35.

Cuộc nghiên cứu này đánh giá những người tham gia bằng 3 chiều kích của sự cầu toàn:

  • Thứ nhất là cầu toàn cho bản thân (self-oriented perfectionism), trong đó các đối tượng nghiên cứu tự đặt ra những tiêu chuẩn cao hơn cho chính họ.
  • Thứ hai là cầu toàn vì bị áp đặt (socially prescribed perfectionism), trong đó các đối tượng nghiên cứu cảm thấy họ phải cầu toàn để đáp lại sự trông đợi của người khác.
  • Thứ ba là cầu toàn cho người khác (other-oriented perfectionism), trong đó các đối tượng nghiên cứu áp đặt những tiêu chuẩn cầu toàn lên người khác.

Tất cả những người được khảo sát đều thể hiện ba chiều kích cầu toàn này ở những mức độ khác nhau. Có người đạt điểm cao ở cả ba, cũng có người chỉ thiên về một loại cầu toàn nhất định.

Các nhà nghiên cứu khám phá ra mối liên hệ giữa sự cầu toàn vì bị áp đặt với tình trạng sức khỏe kém. Những người cầu toàn vì bị áp đặt hay gặp những vấn đề về sức khỏe, thường xuyên đi khám bệnh hoặc thường xuyên nghỉ phép vì bệnh tật. Chính những người này cũng thừa nhận tình trạng sức khỏe không tốt của họ.

Trái lại, phần lớn những người cầu toàn cho bản thân lại thường sở hữu sức khỏe tốt. Vậy đâu là mối tương quan đúng nghĩa giữa sự cầu toàn và sức khỏe con người?

Một nhân tố có thể kể đến chính là tâm trạng vui hoặc buồn, hay còn gọi là tích cực hay tiêu cực theo thuật ngữ tâm lý học. Cuộc nghiên cứu trên cho thấy, những người cầu toàn do bị áp đặt thường có tâm trạng lo lắng, khó chịu, và đây có thể là một phần nguyên nhân dẫn đến tình trạng sức khỏe kém. Trong khi đó, tâm trạng lạc quan vui vẻ chính là chìa khóa giải thích tình trạng sức khỏe tốt ở những người cầu toàn cho bản thân.

Tuy vậy, cơ chế liên hệ giữa sự cầu toàn và sức khỏe không chỉ có thế.

Trong một nghiên cứu khác của mình, giáo sư Molnar phát hiện ra rằng những ưu nhược điểm của sự cầu toàn cho bản thân đối với sức khỏe cũng đồng thời tự triệt tiêu lẫn nhau. “Một mặt, những người cầu toàn hay bị stress, nên tình trạng sức khỏe nhìn chung cũng giảm sút.” – Molnar phát biểu – “Nhưng mặt khác, sự cầu toàn cũng đóng vai trò như một thiên thần hộ mệnh, giúp con người hạn chế những hành vi không có lợi cho sức khỏe”, chẳng hạn như hút thuốc hoặc sử dụng bia rượu.

“Câu trả lời không chỉ nằm ở việc sự cầu toàn tác động trực tiếp đến sức khỏe như thế nào, mà điều quan trọng chính là cơ chế tác động và mối liên hệ về mặt sức khỏe. Nếu bỏ qua cơ chế này, mọi công sức nghiên cứu sẽ trở nên vô nghĩa vì các kết quả thu được sẽ lại phủ định lẫn nhau.”

Bệnh cầu toàn - Sức Khỏe Đời Sống - Phan Nguyễn Khánh Đan

Những nhân tố khác

Những người cầu toàn do bị áp đặt thường có sức khỏe kém. Đây là hậu quả của việc sống cô lập và từ chối sự giúp đỡ của người khác.

“Tất cả chúng ta đều biết rằng sự đồng thuận xã hội là một chỉ số tác động đến sức khỏe thể chất. Nếu bạn có mối quan hệ tốt với những người xung quanh, có một gia đình hạnh phúc và những người bạn tốt, bạn sẽ có sức khỏe tốt.” – theo lời giáo sư Molnar – “Trong khi đó, những người cầu toàn do bị áp đặt lại có xu hướng tách biệt khỏi các mối quan hệ, và điều này khiến cho tình trạng sức khỏe của họ xấu đi.” Nếu người khác đề nghị giúp đỡ, họ thậm chí có thể cảm thấy như bị xúc phạm.

“Kể cả khi những người cầu toàn này hoàn thành tốt công việc nhờ được giúp sức, họ sẽ đánh giá nó theo cách khác. Họ không nghĩ rằng đó là sự giúp đỡ. Ho cho rằng những người khác đang ngầm ý khinh thường họ, đang can thiệp vào công việc của họ, hoặc cho rằng đó không phải là những sự giúp đỡ thật lòng.” Những tín đồ của chủ nghĩa cầu toàn nói chung thường không muốn được giúp đỡ, vì họ không muốn người khác nhìn thấy bất kỳ khiếm khuyết hoặc tì vết nào của họ. “Cầu cứu sự giúp đỡ đồng nghĩa với thiếu năng lực hoặc yếu đuối.” – giáo sư Fuschia Sirois thuộc đại học Windsor, Canada lý giải.

Những người cầu toàn cũng thường không dành nhiều thời gian chăm sóc bản thân vì quá bận bịu nỗ lực đạt đến sự hoàn hảo, và đây cũng là một phần nguyên nhân dẫn đến sức khỏe kém.
.

Xu hướng nghiên cứu trong tương lai

Mối liên hệ phức tạp giữa chủ nghĩa cầu toàn và sức khỏe cần được nghiên cứu nhiều hơn trong thời gian tới để có thể tìm ra lời giải đáp thỏa đáng.

Chẳng hạn, một số nghiên cứu tập trung vào chủ nghĩa cầu toàn ở người lớn tuổi, trên cơ sở một quan niệm phổ biến rằng càng lớn tuổi, người ta càng bớt đi tính cầu toàn. “Chúng ta thường suy luận rằng một cách chủ quan rằng nếu người ta cầu toàn lúc còn trẻ, thì khi về già tính cầu toàn sẽ có xu hướng giảm bớt. Nhưng sự thực không phải vậy.” – giáo sư Fry phát biểu.

Tính cầu toàn ở người lớn tuổi cần được quan tâm đặc biệt, vì những người này cũng yêu cầu cao ở bản thân. Nhưng khác với người trẻ, họ thường không còn đủ khả năng để hiện thực hóa yêu cầu thành hành động, và điều này có thể dẫn đến tình trạng lo lắng và trầm cảm nặng nề hơn.

Các nhà khoa học cũng cần tiếp tục tập trung vào việc giải thích vì sao sự cầu toàn có thể làm cho sức khỏe trở nên tốt hơn hoặc xấu đi trong từng trường hợp cụ thể.

Đối với những người bị ám ảnh bởi tính cầu toàn, “Chúng ta không thể giúp họ nếu không trả lời được câu hỏi vì sao.” – giáo sư Molnar kết luận – “Họ không chỉ nỗ lực để là những người giỏi nhất. Họ còn khao khát sự hoàn hảo tuyệt đối – một điều không tưởng trong thực tế cuộc sống. Điều đó chẳng khác nào tự mình chuốc lấy thất bại.”

.

~ThS. PHAN NGUYỄN KHÁNH ĐAN
Thạc sĩ Kinh Doanh Quốc Tế (Master of International Business)
Giám đốc công ty phát hành sách Con Đường Tri Thức
Website: http://conduongtrithuc2015.wordpress.com

.

Advertisements

Tagged: , , , , , , , , , , , , , ,

§ One Response to TÍNH CẦU TOÀN: Hoàn Hảo hay Hão Huyền?

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading TÍNH CẦU TOÀN: Hoàn Hảo hay Hão Huyền? at PHAN NGUYỄN KHÁNH ĐAN .

meta

%d bloggers like this: