SYNAESTHESIA: Cảm giác kèm – những điều cần biết (phần 1)

August 13, 2012 § 1 Comment

[ Bài viết được đăng trên báo Sức Khỏe & Đời Sống số 663 ngày 16/09/2011 ]

Wassily Kandinsky (1866-1944), họa sĩ người Nga nổi tiếng và là một người tiên phong trong trường phái hội họa trừu tượng, được cho là sở hữu khả năng cảm giác kèm. Ông khám phá ra khả năng của mình trong một buổi biểu diễn của Richard Wagner tại nhà hát opera Lonhegrin ở Moscow:”Tôi nhìn thấy tất cả những màu sắc của mình trong tâm hồn, ngay trước mắt. Những nét vẽ rối loạn và hoang dại được phác lên trước mặt tôi”. Kandinsky kể rằng khi còn nhỏ, ông thường nghe thấy tiếng huýt gió mỗi khi pha màu. Tương tự như nhiều người có cảm giác kèm khác, ông liên tưởng tiếng đàn cello với sắc xanh thẫm, còn nốt Đô trên phím đàn piano đối với ông lại có màu vàng…

Image
Bố cục X (Kandinsky 1939)

Cảm giác kèm là gì?

Cảm giác kèm (Synaesthesia) là hiện tượng một cá nhân có nhiều hơn một cảm giác bị kích thích. Ở người, hiện tượng này thường bẩm sinh, hiện hữu từ lúc còn nhỏ và có thể tồn tại theo thời gian. Một cảm giác kết hợp cụ thể được phát sinh bởi một sự kích thích có mối liên hệ bất kỳ. Ví dụ, việc nhìn thấy chữ “q” gợi cho một người có cảm giác kèm liên tưởng đến màu đỏ thẫm; hoặc việc nghe thấy nốt Đô từ một giai điệu vĩ cầm gợi nhớ đến vị cá ngừ.

Một số người có thể sở hữu những cảm giác kèm được kết hợp phức tạp hơn. Chẳng hạn, theo như mô tả của một người có cảm giác kèm phức tạp, một loạt những âm thanh nhất định gợi cho anh ta hình ảnh những “dải màu vàng sậm, vàng nhạt và trắng di chuyển nhanh về phía trên theo hướng lệch về bên phải, như một dòng suối róc rách”.

Những gì không phải là cảm giác kèm?

Cảm giác kèm không được áp dụng với những sự liên hệ đã quá gần gữi với hầu hết mọi người, chẳng hạn như từ “Giáng Sinh” gợi nhớ đến màu đỏ, mùi bánh nhân thịt hay những giai điệu mừng Giáng Sinh quen thuộc. Cảm giác kèm cũng không bao gồm những cảm giác khơi gợi ký ức, chẳng hạn như một bài hát gợi cho người ta liên tưởng đến một người hay một nơi chốn nào đó.

Ai đã phát hiện ra hiện tượng cảm giác kèm?

Văn bản khoa học đầu tiên có đề cập đến cảm giác kèm là một tác phẩm của triết gia John Locke vào năm 1690, trong đó viết về một người đàn ông miêu tả màu đỏ thẫm là “âm thanh của kèn trumpet”. Vào thời đó đã có nhiều trường hợp được nghiên cứu độc lập, và cảm giác kèm lần đầu được miêu tả cụ thể bởi Francis Galton tại UCL năm 1883. Kể từ đó, mặc dù đã có nhiều khẳng định về sự tồn tại của hiện tượng cảm giác kèm, trong dư luận vẫn có nhiều làn sóng bài trừ nó vì người ta cho rằng đây là một hiện tượng ma quái. Chỉ trong thời gian gần đây, cùng với sự ra đời các công nghệ và kĩ thuật quan sát hình ảnh và hoạt động não bộ, cảm giác kèm mới được khoa học thừa nhận với tư cách là một trạng thái thần kinh, để từ đó người ta mới bắt đầu nghiên cứu thêm về nó.

Làm thế nào để kiểm chứng hiện tượng cảm giác kèm?

Những kích thích kết hợp trong não của những người có cảm giác kèm có thể được quan sát bởi những công nghệ chẩn đoán hình ảnh như kỹ thuật chụp ảnh cắt lớp nhờ phát xạ positron (PET – positronemission tomography) và cộng hưởng từ chức năng (fMRI – functional magnetic resonance imaging). Những vùng kích thích não liên quan đến nhận thức thị giác được quan sát ở những người có cảm giác kèm đã được bịt mắt và được cho nghe những từ ngữ gợi nhớ hình ảnh. Những hình ảnh thu được hoàn toàn khác với kết quả tương tự của nhóm người bình thường hoặc nhóm những người có cảm giác kèm không liên quan đến từ ngữ. Những vùng kích thích não liên quan đến nhận thức màu sắc được quan sát ở nhóm những người có cảm giác kèm tự vị – màu sắc. Hình ảnh thu được từ não của những người có cảm giác kèm đều không thể tìm thấy từ não của nhóm người bình thường, kể cả sau khi những người này đã được huấn luyện cách liên hệ từ ngữ với màu sắc. Những nghiên cứu hiện nay đang kiểm chứng xem liệu các hoạt động thần kinh này có thể được quan sát ở những dạng cảm giác kèm liên quan đến các giác quan khác.

(còn tiếp — mời độc giả xem tiếp Phần 02 ở đây!)

.

~PHAN NGUYỄN KHÁNH ĐAN
Thạc sĩ Kinh Doanh Quốc Tế (Master of International Business)
Giám đốc công ty phát hành sách Con Đường Tri Thức
Website: http://conduongtrithuc2015.wordpress.com

.

Advertisements

Tagged: , , , , ,

§ One Response to SYNAESTHESIA: Cảm giác kèm – những điều cần biết (phần 1)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

What’s this?

You are currently reading SYNAESTHESIA: Cảm giác kèm – những điều cần biết (phần 1) at PHAN NGUYỄN KHÁNH ĐAN .

meta

%d bloggers like this: